ከስኳር ነፃ? ስኳር ያልተጨመረበት? ወይስ የተሳሳተ መግለጫ?

ጽሑፉ የታተመበት ቀን፣ 15.04.2023

ከስኳር ጋር የተያያዙ የአመጋገብ መግለጫዎችን በጋራ እንመርምር። በሕጉ አንዳንድ ቦታዎች ያልተብራሩ እና ያልተሟሉ ክፍሎች እንዳሉ፣ በዘርፉ ውስጥ ሙሉ በሙሉ እንዳልተረዱ እና በገበያው ውስጥ እንኳን የተሳሳቱ መለያዎች እንዳሉ ተመልክቻለሁ።

ይህን ጉዳይ ለመገምገም የቱርክ የምግብ ሕግን፣ የአውሮፓ ኅብረት አጠቃላይ የምግብ ሕግን፣ EFSA፣ FDA፣ WHO እና Codex Alimentariusን እንደ ማጣቀሻ እንጠቀማለን።

ክፍል 1፦ “ከስኳር ነፃ” መግለጫ

በመጀመሪያ የትኞቹ ምግቦች “ከስኳር ነፃ” እና “ስኳር ያልተጨመረበት” የሚል መለያ ሊኖራቸው እንደሚችል የሚወስነውን የቱርክ የምግብ ሕግ ድንጋጌ እንመልከት።

ስለ ስኳር መጠን ለሚደረጉ መግለጫዎች የሚያስፈልጉ ሁኔታዎች

ስኳር	ዝቅተኛ መጠን	በ100 g ጠጣር ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ5 g መብለጥ የለበትም፤ ወይም በ100 mL ፈሳሽ ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ2,5 g መብለጥ የለበትም።
	ከስኳር ነፃ	በ100 g ጠጣር ምግብ ወይም በ100 mL ፈሳሽ ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ0,5 g መብለጥ የለበትም።
	ስኳር ያልተጨመረበት	ምግቡ ማንኛውንም ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ወይም ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም። በምግቡ ውስጥ ስኳር በተፈጥሮ ካለ፣ በመለያው ላይ “በተፈጥሮ የሚገኝ ስኳር ይዟል” የሚለው መግለጫም መካተት አለበት።

ማስታወሻ 1፦ “ከስኳር ነፃ” የሚለውን ድንጋጌ መረዳት ዝቅተኛ መጠንን የሚመለከተውንም ለመረዳት ስለሚረዳ፣ በዚህ ጽሑፍ ዝቅተኛ መጠን የሚለውን መግለጫ አንገመግምም።

ከላይ ባለው ድንጋጌ እንደምናየው፣ አንድ ምግብ “ከስኳር ነፃ” ተብሎ ለመገለጽና መለያ ለመስጠት ቢበዛ 0,5 % ስኳር ሊኖረው ይገባል።

ድንጋጌው ግልጽ ነው፣ ግን እሱን ለመረዳት የስኳርን ትርጉም መመልከት ያስፈልገናል።

ምክንያቱም ፖሊዮሎችን እንደ ስኳር መቁጠር አለብን? የሚለው ጥያቄ ሊነሳ ይችላል። ሶርቢቶል ሞኖሳካራይድ ሲሆን ማልቲቶል ደግሞ ዳይሳካራይድ ነው።

ግራ መጋባት ሊፈጠር የሚችለው በዚህ ነጥብ ላይ ነው።

ለምሳሌ፣ ማልቲቶል ያለበት ምግብ በ100 g ውስጥ 0,3 g ስኳር ካለው፣ “ከስኳር ነፃ” የሚል መለያ ሊሰጠው ይችላል?

ይህን ጥያቄ ለመመለስ መጀመሪያ የስኳርን ትርጉም መመልከት አለብን።

በዚህ መሠረት፣ አንድ ምግብ በተፈጥሮም ሆነ በማቀነባበር ጊዜ በመጨመር ምክንያት በ100 g ውስጥ 0,5 g ወይም ከዚያ ያነሰ ስኳር ካለው፣ “ከስኳር ነፃ” የሚል መለያ ሊሰጠው ይችላል።

ማስታወሻ 2፦ በቱርክ፣ የምንገዛባቸው ሕጎች አንዳቸውም “ከስኳር ነፃ” የሚል መለያ ለመጠቀም በምግቡ ውስጥ ስኳር ያልተጨመረ መሆን አለበት የሚል መግለጫ አልያዙም።

ከላይ ወዳለው ጥያቄ ስንመለስ፣ ማልቲቶል ወይም ሌሎች ፖሊዮሎች ያሉባቸው ምግቦች የመግለጫውን ሁኔታዎች እስካሟሉ ድረስ “ከስኳር ነፃ” የሚል መለያ ሊኖራቸው ይችላል።

ክፍል 2፦ ስኳር ያልተጨመረበት

ክፍለ ጽሑፍ 1 [2.1]

አሁን “ስኳር ያልተጨመረበት” ወደሚለው መግለጫ እንሂድ።

ይህ መግለጫ ውስብስብ እንደሆነና በሕጉም ሙሉ በሙሉ እንዳልተብራራ ይታያል።

አራት ባለሥልጣን ተቋማት — EU/EFSA፣ FDA፣ FAO/Codex Alimentarius እና WHO — በዚህ ጉዳይ ስለ ስኳር በሚሰጡት ትርጉም ይለያያሉ።

ከእነዚህ አራት ተቋማት መካከል ጉዳዩን በጣም ጥብቅ በሆነ መልኩ የሚያዩትና ሙሉ በሙሉ ያብራሩት FDA እና FAO/Codex Alimentarius ናቸው።

ከዚህ በታች የአራቱ ተቋማት ትርጉሞችና መመሪያዎች ማጠቃለያዎች ቀርበዋል።

ከላይ የተጠቀሱትን ትርጉሞችና መመሪያዎች በሙሉ በማጣቀሻዎች ክፍል ማግኘት ይችላሉ።

የአሁኑ ጉዳያችን የቱርክ የምግብ ሕግ ስለሆነ፣ ጉዳዩን በዚህ ሕግ መሠረት እንመርምር።

የቱርክ የምግብ ሕግ አግባብ ያለው ድንጋጌ የሚከተለው ነው።

ስለ ስኳር መጠን ለሚደረጉ መግለጫዎች የሚያስፈልጉ ሁኔታዎች

ስኳር	ዝቅተኛ መጠን	በ100 g ጠጣር ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ5 g መብለጥ የለበትም፤ ወይም በ100 mL ፈሳሽ ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ2,5 g መብለጥ የለበትም።
	ከስኳር ነፃ	በ100 g ጠጣር ምግብ ወይም በ100 mL ፈሳሽ ምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ከ0,5 g መብለጥ የለበትም።
	ስኳር ያልተጨመረበት	ምግቡ ማንኛውንም ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ወይም ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም። በምግቡ ውስጥ ስኳር በተፈጥሮ ካለ፣ በመለያው ላይ “በተፈጥሮ የሚገኝ ስኳር ይዟል” የሚለው መግለጫም መካተት አለበት።

ድንጋጌውን በየክፍሉ እንመርምር።

ድንጋጌው እንዲህ ይላል፦

ምግቡ ማንኛውንም ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ወይም ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም።

ትርጉሙን ሳንለውጥ ዓረፍተ ነገሩን ለሁለት እንክፈለው፦

1- ምግቡ ማንኛውንም ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ መያዝ የለበትም።

2- ወይም ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም።

መግለጫው ግልጽ ይመስላል፣ አይደል? ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ሊኖረው አይገባም። ታዲያ ምግቡ በማንኛውም ሁኔታ ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ መያዝ የለበትም ብለን መረዳት አለብን? ግን እዚህ ተቃርኖ አለ፣ ምክንያቱም የድንጋጌው ሁለተኛ ክፍል እንዲህ ይላል፦

በምግቡ ውስጥ ስኳር በተፈጥሮ ካለ፣ በመለያው ላይ “በተፈጥሮ የሚገኝ ስኳር ይዟል” የሚለው መግለጫም መካተት አለበት።

ስለዚህ የትርጉም ችግር ይኖር ይሆን ብለን እናስባለን፣ የEU ሕግ ውስጥ ያለውንም የመጀመሪያ ድንጋጌ እንመለከታለን።

የመጀመሪያውን ድንጋጌ ስንመለከት ቃላቱ ግልጽ ናቸው፦

1- ምርቱ ማንኛውንም የተጨመረ ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ አልያዘም

ስለዚህ የትርጉም ችግር እንዳለ ግልጽ ነው። ከዚህ በመነሳት፣ ምግቡ ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ይዟል ወይስ አልያዘም ከሚለው ይልቅ፣ ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ተጨምሮበታል ወይስ አልተጨመረበትም የሚለውን መመልከት እንዳለብን እንረዳለን።

ፖሊዮሎችስ? አልተጠቀሱም!

ይህን ምሳሌ እንመልከት፦

በተፈጥሮ 5 % ስኳር ያለውን ምግብ አስቡ፤ ከዚያ ማልቲቶል ይጨመርበታል። በዚህ ሁኔታ የአመጋገብ መግለጫው እንዴት ሊሰጥ ይገባል?

ምግቡ 5 % ስኳር ስላለው “ከስኳር ነፃ” የሚል መለያ ሊሰጠው አይችልም።

ማልቲቶል ስለተጨመረበት “ስኳር ያልተጨመረበት” የሚል መለያም ሊሰጠው አይገባም፤ ምክንያቱም ማልቲቶል ዳይሳካራይድ ነው፣ ሕጉም ለዚህ መግለጫ ዳይሳካራይድ መጨመር እንደሌለበት ይገልጻል፣ ፖሊዮሎችን ከወሰኑ ውጭ እንዳደረገ የሚገልጽ አንቀጽም የለውም።

ግን ይህ አመክንዮአዊ ነው?

በምግብ ውስጥ ያለው ስኳር ≤ 0,5 % ከሆነ፣ ማልቲቶል ሲጨመር “ከስኳር ነፃ” የሚል መግለጫ ሊሰጥ ሲችል “ስኳር ያልተጨመረበት” የሚለው ሊሰጥ አለመቻሉ፣ በሳይንሳዊ ማጣቀሻ ካልተደገፈ ተቃርኖ ነው። ስለዚህ በሚመለከተው ድንጋጌ ሁለተኛ ክፍል፣ ማለትም “ስኳር ያልተጨመረበት” የሚለው በተገለጸበት ክፍል፣ ፖሊዮሎች ከወሰኑ ውጭ መሆናቸው መጨመር አለበት።

ሕጉን የሚያነብ አምራች እንዲህ ማሰብ አለበት?

“በ‘ስኳር ያልተጨመረበት’ መግለጫ ውስጥ ፖሊዮሎች ከወሰኑ ውጭ እንደሆኑ መረጃ የለም፣ ግን ስሙ ራሱ ‘ስኳር ያልተጨመረበት’ ይላል፣ ፖሊዮሎችም ከስኳር ትርጉም ውጭ ስለሆኑ፣ በምርቱ ውስጥ ፖሊዮል ብጨምርም ይህን መለያ ልጠቀም እችላለሁ።”

የሕጉ ድንጋጌ ግልጽና ሊገባ የሚችል መሆን አለበት። FDA* እና Codex Alimentarius ጉዳዩን በግልጽና በሚገባ መንገድ ገልጸውታል**፣ እዚህ የሚጠቀሱት ግብዓቶች ስኳር መሆን እንደሌለባቸውም በግልጽ ተናግረዋል። የቱርክ የምግብ ኮዴክስ ድንጋጌ ግን “ስለ ስኳር እየተናገርኩ ነው” ብሎ ስለማያብራራ፣ በሕጉ የሚገዙት የትኛውን መንገድ መከተል እንዳለባቸው አያውቁም።

*የFDA አግባብ ያለው መግለጫ፦

“ስኳር አልተጨመረም”፣ “ያለ ተጨማሪ ስኳር” ወይም “ስኳር ያልተጨመረበት” የሚሉ አገላለጾች ሊጠቀሙ የሚችሉት በሚከተሉት ሁኔታዎች ብቻ ነው፦

(i) በማቀነባበር ወይም በማሸግ ጊዜ፣ በ§ 101.9(c)(6)(ii) እንደተገለጸው ማንኛውም መጠን ያለው ስኳር፣ ወይም የተጨመረ ስኳርን በተግባሩ የሚተካ ስኳር ያለበት ሌላ ንጥረ ነገር፣ አልተጨመረም፤ እና

(ii) ምርቱ ተጨማሪ ስኳር ያለበትን እንደ ጃም፣ ጄሊ ወይም የተጠናከረ የፍራፍሬ ጭማቂ ያለ ንጥረ ነገር አልያዘም፤ እና

**የCodex Alimentarius አግባብ ያለው መግለጫ፦

(a) በምግቡ ውስጥ ማንኛውም ዓይነት ስኳር አልተጨመረም (ምሳሌዎች፦ ሱክሮዝ፣ ግሉኮዝ፣ ማር፣ ሞላሰስ፣ የበቆሎ ሽሮፕ ወዘተ)፤

ክፍለ ጽሑፍ 2 [2.2]

አሁን የድንጋጌውን የመጀመሪያ ክፍል ሁለተኛ ቁራጭ እንመልከት።

ስለ ስኳር መጠን ለሚደረጉ መግለጫዎች የሚያስፈልጉ ሁኔታዎች

ስኳር ያልተጨመረበት	ምግቡ ማንኛውንም ሞኖሳካራይድ ወይም ዳይሳካራይድ ወይም ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም። በምግቡ ውስጥ ስኳር በተፈጥሮ ካለ፣ በመለያው ላይ “በተፈጥሮ የሚገኝ ስኳር ይዟል” የሚለው መግለጫም መካተት አለበት።

ምግቡ […] ለማጣፈጥ ባህሪው ሲባል የተጨመረ ሌላ ምግብ መያዝ የለበትም።

ይህ መግለጫ ግልጽ ይመስላል፤ ምግቡን ለማጣፈጥ ሲባል ሌላ ምግብ መጨመር የለበትም ተብሎ ሊገባ ይችላል።

ሆኖም የሚከተሉት ጥያቄዎች መነሳት አለባቸው፦

ባለሥልጣኑ በምግብ ውስጥ አንድ ንጥረ ነገር ለምን ዓላማ እንደተጨመረ በምን መንገድ ይወስናል?

ለምሳሌ፣ አምራች በምርቱ ውስጥ ማር ቢጨምር፣ መለያውን እንዴት ያዘጋጃል?

አምራቹ ለማጣፈጥ ማር ጨምሮ፣ መለያውንም “ስኳር ያልተጨመረበት” ብሎ ካዘጋጀ፣ ባለሥልጣኑ ፍተሻ ሲያደርግ ምን ውሳኔ ይሰጣል?

አምራቹ “ማርን ለማጣፈጥ ተጠቅመዋል፣ ስለዚህ ‘ስኳር ያልተጨመረበት’ የሚል መለያ ማዘጋጀትዎ ሕጉን ይጥሳል” ተብሎ ቢነገረው፣ እሱም “አይደለም፣ ማርን እንደ ማያያዣ፣ እንደ መሙያ ወይም ለተግባራዊ ባህሪያቱ ተጠቀምኩበት” ብሎ ቢመልስ፣ ባለሥልጣኑ ምን ያደርጋል?

የሌላውን ሰው ሐሳብ ማንበብ አይቻልም።

ስለዚህ ይህ የሕጉ ድንጋጌ ያልተብራራና ለአላግባብ አጠቃቀም ክፍት ይመስላል።

በዚህ የማር ምሳሌ ያለው ሁኔታ በስኳር ምትክ ሊጨመሩ ለሚችሉ እንደ ተጠናከረ የፍራፍሬ ጭማቂ ያሉ ምርቶችም ይሠራል።

በሱቅ መደርደሪያዎች ላይ ይህንን ክፍተት በአላግባብ የሚጠቀሙ ብራንዶች ይኖሩ ይሆን?

ከላይ FDA ጉዳዩን የበለጠ ጥብቅና ግልጽ በሆነ መልኩ እንደሚያይ ጠቅሰናል።

ከታች ያለውን የFDA መግለጫ ስንመለከት፣ እንደ ማር ያሉ ምርቶች በግልጽ እንደ ስኳር እንደሚቆጠሩ እናያለን።

ስለዚህ የFDA ትርጉም ለአላግባብ አጠቃቀም ክፍት የሆነውንና ጥሰቱን በቴክኒክ ለይቶ ማወቅ የማይቻለውን ይህን ሁኔታ በግልጽ ይከላከላል።

እንደ FDA ሁሉ፣ Codex Alimentariusም ጉዳዩን በግልጽ ይገልጻል።